مالیات بر ارزش افزوده پویا و کارآمد در عرصه اقتصاد
چاپ مطلب

ارزش افزوده
در فضای کنونی اقتصاد جهانی، نظام های مالیاتی پیشرو و کارآمد از مهمترین ابزارهای توسعه کشورها بشمار می آید. میزان استفاده از پیشرفته ترین نوع مالیات ها برای جلوگیری از طفره رفتن از پرداخت مالیات یا فرار مالیاتی بسیار سودمند بوده و کشف آن، آسان و کم هزینه است. در همین راستا، بسیاری از کشورهای جهان، اخیرا قوانین و مقررات جدیدی را به تصویب رسانده و با تجهیز نظام های مالیاتی خود، سعی در بستن گذرگاه های فرار مالیاتی، شناسایی مودیان جدید و بالطبع شفاف سازی اقتصادی کرده اند .
به بیان دیگر، کشورهای مختلف متناسب با میزان توسعه و پیشرفت هایی که در نظام مالیاتی خود داشته اند، همواره سهمی از مالیات غیرمستقیم قابل دریافت توسط دولت را به شیوه «مالیات بر ارزش افزوده» تبدیل کرده اند. از آنجایی که روش مزبور، پیشرفته ترین نوع جمع آوری مالیات های غیرمستقیم است و هرچقدر این روش در یک کشور رایج تر شود، نشان از نظام اقتصادی سازمان یافته آن کشور خواهد بود.
مالیات بر ارزش افزوده یکی از این مدل هاست; شکل نوینی از مالیات که بیش از یک دهه از رواج یافتن آن در دنیا می‏گذرد. این نوع مالیات، شکل ویژه ای از یک نظام پیشرفته مالیات گیری است که بطور سنتی مالیات غیرمستقیم نامیده می‏شود. شاید این تصور پیش بیاید که این نوع مالیات، ماهیت مالیات مستقیم را دارد درحالی که چنین نیست. بلکه یک نوع مالیات غیرمستقیم است که هر فروشنده و یا هر تولیدکننده ای باید سهم یا درصدی از قیمت فروش کالاها یا خدماتی را که ارائه می دهد به عنوان مالیات بر ارزش افزوده از مصرف کننده نهایی دریافت و در مهلت مقرر دوره های سه ماهه (فصلی) به حساب خزانه واریز نماید. ضمنا فروشنده یا تولیدکننده چنین مالیاتی را در فاکتور بصورت جداگانه درج می کند.
مالیات بر ارزش افزوده از جمله قوانینی است که برغم عمر کوتاه اجرای آن، توانسته هم به تولید درآمد پایدار برای دولت و تخصیص آن در بودجه کشور بینجامد و هم توانسته به عنوان ابزاری در جهت کاهش شکاف طبقاتی عمل نماید و در راستای تحقق عدالت اقتصادی و اجتماعی، رفاه مادی و آسایش خاطر را به ارمغان آورد.
از نظر اقتصاددانان وجود چنین نظام مالیاتی کارآمد برای ارتقای رفاه اجتماعی از ضروریات است.لیکن نقش مالیات بر ارزش افزوده و ارائه خدمات عمومی نیز باید تبیین گردد; بطوری که هرچه صرف مالیات در جامعه برای ارائه خدمات و بهبود رفاه اجتماعی ملموس تر باشد، شهروندان با طیب خاطر بیشتری آنرا می پردازند. به بیان دیگر مالیات بر ارزش افزوده یک نوع هزینه اجتماعی است که شهروندان بابت مشارکت در تامین رفاه اجتماعی، آن را پرداخت می کنند و بدون شک هر چه آثار شاخص هایی نظیر برقراری امنیت و رفاه اجتماعی، آموزش رایگان و... مشهودتر باشد، شهروندان با رضایت بیشتری آنرا می پردازند. اختصاص درصدی از مالیات بر ارزش افزوده به بخش بهداشت و سلامت در سطح کلان و یا بخش عمرانی در سطح خرد مثل استان و شهرستان از نمونه های تجربی موفق در کشور است و حتی قابلیت تعمیم به دیگر بخش ها نظیر آموزش را نیز داراست.
در واقع شهروندان با پرداخت مالیات بر ارزش افزوده ضمن رعایت فرهنگ صحیح الگوی مصرف، به بهبود وارتقاء رفاه در جامعه کمک می کنند و اجازه نمی دهند حل مسائل و مشکلات اجتماعی و همچنین تامین نیازهای اساسی مانند بهداشت، آموزش و... تابع درآمدهای ناپایدار باشد. شکی نیست که امروزه راه رفاه اجتماعی از مشارکت اجتماعی می گذرد و تنها هنگامی می توان به رفاه اجتماعی دست یافت که شهروندان یک جامعه هزینه ورود به زندگی اجتماعی را بپردازند، تمکین مالیاتی داشته باشند و به شکل داوطلبانه به پرداخت مالیات رغبت نشان دهند و به این باور برسند که مالیات پرداختی آنان در جهت منافع ملی و افزایش سطح رفاه آنان و همچنین به نفع اقتصاد خانواده شان خواهد بود.
قانون مالیات بر ارزش افزوده در کشور ما از سال 1387 بصورت آزمایشی شروع شد که هم اکنون با نرخ 9 درصد درحال اجراست. سازمان امور مالیاتی کشور برای اجرای بهتر و بدون چالش قانون مذکور به تدریج و بصورت مرحله ای واحدهای صنفی مختلف را تحت شمول این قانون قرار داد.
براساس قانون مزبور، تاکنون طی 7 مرحله مجزا و در هر مرحله تعدادی از اصناف مکلف به ثبت نام در نظام مالیات بر ارزش افزوده شده اند که می بایست از طریق سایت سازمان امور مالیاتی کشور نسبت به ثبت نام اقدام نمایند تا پس از ثبت نام بعنوان مودیان مالیات بر ارزش افزوده تلقی شوند.
به هرحال، مالیات بر ارزش افزوده بعنوان یک مالیات مدرن، یک منبع باثبات و در عین حال انعطاف پذیر است که به دلیل مقطوع بودن نرخ آن، زمان قطعیت بسیار کوتاه بوده و مشکلات طولانی بودن قطعیت مالیات بر درآمد و ثروت را ندارد. علاوه بر این هم اکنون اجرای آن به بهبود فناوری و بهره وری از طریق اتوماسیون اداری در سیستم مالیاتی و حسابداری مالیاتی کمک شایانی نموده و هزینه های اجرایی آن در مقایسه با دیگر روش ها برای طرفین به شدت پایین است.
قابلیت انعطاف این نوع از مالیات سبب می شود سیاست گذاران اقتصادی بتوانند برای هدایت نظام تولید و مصرف از آن بهره برداری کنند. با این اوصاف مالیات بر ارزش افزوده ابزاری کارآمد برای اعمال سیاستهای حمایتی و تشویقی هم در دوران رکود و هم در دوران رونق اقتصادی است. در حقیقت دولت ها با معاف کردن بخش هایی از اقتصاد کشور از مالیات بر ارزش افزوده سرمایه های اقتصادی را به بخش مورد نظر هدایت می کنند و زمینه رونق بخش تولید را فراهم می آورند. از سوی دیگر با وضع مالیات بر ارزش افزوده بر نظام توزیع و معاف کردن بخش هایی از آن مالیات به عنوان اهرمی در جهت تنظیم بازار به خدمت گرفته می شود به این معنا که کالاهای اساسی در اغلب موارد مشمول معافیت می شوند و مصرف کنندگان برای مصرف سایر کالاها ملزم به پرداخت مالیات خواهند بود.
در پایان می توان گفت مالیات بر ارزش افزوده مورد تایید اکثرکارشناسان بانک جهانی و صندوق بین المللی پول بوده و تجارب اغلب کشورها حاکی از آن است که با اجرای این نوع مالیات، ضمن تامین عدالت اجتماعی و اقتصادی در مقایسه با سایر مالیاتها، بدون از بین بردن انگیزه سرمایه گذاری و تولید، منبع درآمد جدیدی برای تامین هزینه های جاری و عمرانی دولت ها است.


تاریخ یادداشت: 1396/08/22
کلمات کلیدی: مالیات برارزش افزوده 

پرتالهای سازمان امور مالیاتی کشور

اداره کل امور مالیاتی آذربایجان شرقی
اداره کل امور مالیاتی آذربایجان غربی
اداره کل امور مالیاتی اردبیل
اداره کل امور مالیاتی اصفهان
اداره کل امور مالیاتی البرز
اداره کل امور مالیاتی ایلام
اداره کل امور مالیاتی بوشهر
اداره کل امور مالیاتی چهارمحال و بختیاری
اداره کل امور مالیاتی خراسان جنوبی
اداره کل امور مالیاتی خراسان رضوی
اداره کل امور مالیاتی خراسان شمالی
اداره کل امور مالیاتی خوزستان
اداره کل امور مالیاتی زنجان
اداره کل امور مالیاتی سمنان
اداره کل امور مالیاتی سیستان و بلوچستان
اداره کل امور مالیاتی فارس
اداره کل امور مالیاتی قزوین
اداره کل امور مالیاتی قم
اداره کل امور مالیاتی گلستان
اداره کل امور مالیاتی گیلان
اداره کل امور مالیاتی لرستان
اداره کل امور مالیاتی مازندران
اداره کل امور مالیاتی مرکزی
اداره کل امور مالیاتی هرمزگان
اداره کل امور مالیاتی همدان
اداره کل امور مالیاتی کردستان
اداره کل امور مالیاتی کرمان
اداره کل امور مالیاتی کرمانشاه
اداره کل امور مالیاتی کهکیلویه و بویر احمد
اداره کل امور مالیاتی یزد
امور مالیاتی شهر و استان تهران
ایثارگران
بسیج سازمان امور مالیاتی کشور
حراست
خدمات مودیان
دادستانی انتظامی
دفتر آموزش
دفتر پژوهش
دفتر حقوقی
دفتر هیات تشخیص صلاحیت مشاوران رسمی مالیاتی
روابط عمومی سازمان امور مالیاتی کشور
مرکز فناوری اطلاعات
مزایده ها و مناقصه ها
لیست اول پایین صفحات

سامانه عملیات الکترونیکی مالیاتهای مستقیم
سامانه مالیات بر ارزش افزوده
دادستانی انتظامی مالیاتی
دفتر مرکزی حراست
دفتر آموزش
دفتر خدمات مودیان
لیست دوم پایین صفحات

دفتر ایثارگران
دفتر حقوقی
هیات تشخیص صلاحیت مشاوران رسمی مالیاتی