آشنایی با نحوه محاسبه مالیات بر ارزش افزوده
چاپ مطلب

مالیات بر ارزش افزوده اصطلاحی است که چند سالی است در ایران به وفور شنیده می شود. گفته می شود این نوع مالیات به دلیل برخی ویژگی ها مثل درآمدزایی و شفافیت زایی در اکثر کشورهای دنیا رایج شده است. برای شناخت بهتر این نوع از مالیات و آشنایی با نحوه محاسبه آن ابتدا باید درک درستی از مفهوم «ارزش افزوده» در اقتصاد داشت. ارزش افزوده به زبان ساده عبارت است از ارزشی که در هر مرحله از تولید بر یک کالا افزوده می شود. مثلا در فرایند تبدیل درخت به تخته و تخته به مبل و صندلی در هر مرحله بر قیمت کالای تولید شده افزوده می شود که به آن ارزش افزوده می گویند. به این ارزش اضافی ایجاد شده از درخت تا مبل و صندلی، «ارزش افزوده» گفته می‌شود.
مالیات بر ارزش افزوده نیز در واقع مالیاتی است که بر همین قیمت اضافه شده تعلق می گیرد. اما نکته مهم در این میان آن است که کالاها از زمانی که به شکل مجموعه ای از مواد خام هستند تا زمانی که به کالاهای مصرفی تبدیل شده و به دست مصرف کننده نهایی می رسند چندین مرحله را پشت سر می گذارند و در هر مرحله بر ارزش اقتصادی آنها افزوده می‏شود. مالیات بر ارزش افزوده نیز در تمامی مراحل بر اساس ما به التفاوت قیمت خرید و فروش محاسبه و دریافت می‏شود. تولیدکنندگان نیز در هر مرحله مالیات بر ارزش افزوده محاسبه شده را به قیمت تمام شده کالا اضافه می کنند و آن را در نهایت از مصرف کننده نهایی اخذ می کنند.
فرض کنید یک فعال اقتصادی قصد دارد ماده خامی را به قیمت 1000 تومان به یک تولیدکننده بفروشد. فروشنده ماده خام در این مرحله باید مالیات بر ارزش افزوده را با نرخ مصوب آن (9 درصد) محاسبه و آن را به قیمت کالا بیفزاید. به عبارت دیگر وی باید 90 تومان به عنوان مالیات بر ارزش افزوده به قیمت کالا بیفزاید و محصول خود را به قیمت 1090 تومان به تولیدکننده بفروشد. وی در فاکتور فروش خود قیمت کالای فروخته شده را 1000 تومان و مالیات بر ارزش افزوده را 90 تومان عنوان می کند. تولید کننده نیز پس از اینکه محصول خام را به کالای خاصی تبدیل کرد قصد دارد آن را به قیمت 1200 تومان به یک عمده فروش بفروشد. وی نیز در فاکتور خود قیمت فروش را 1200 تومان و مالیات بر ارزش افزوده را 108 تومان عنوان می کند و کالای خود را به قیمت 1308 تومان به عمده‏فروش می فروشد. از این 108 تومان مالیات بر ارزش افزوده، 90 تومان همان مالیاتی است که فروشنده ماده خام به تولیدکننده انتقال داده است و 18 تومان آن نیز مالیاتی است که تولیدکننده در ازای 200 تومان ارزش افزوده ای که برای کالای خود ایجاد کرده است.
در ادامه این روند عمده فروش نیز قصد دارد 100 تومان بر قیمت کالا بیفزاید و آن را به قیمت 1300 تومان به یک خرده فروش بفروشد. وی نیز مالیات بر ارزش افزوده را با نرخ 9 درصد محاسبه و 117 تومان را به عنوان مالیات بر ارزش افزوده در نظر می گیرد. وی در فاکتور خود قیمت فروش را 1300 تومان و مالیات بر ارزش افزوده را 117 تومان درج می کند و در نهایت 1417 تومان از خرده فروش دریافت می کند. از این 117 تومان، 108 تومان مالیات های مربوط به دو حلقه قبل است و 9 تومان نیز مالیاتی است که عمده فروش به ازای 100 تومانی که بر قیمت کالا افزوده ، محاسبه شده است.
خرده فروش نیز قصد دارد کالای مذکور را به قیمت 1400 تومان به مصرف کننده نهایی بفروشد. در نتیجه وی می بایست 126 تومان به عنوان مالیات بر ارزش افزوده در نظر گیرد. وی در فاکتوری که برای مصرف کننده نهایی صادر می کند قیمت کالا را 1400 تومان و مالیات بر ارزش افزوده را 1526 تومان درج می کند. از این 126 تومان، 117 تومان همان مالیات حلقه های قبل است و 9 تومان نیز مالیاتی است که به ازای 100 تومان ارزش افزوده ایجاد شده توسط خرده فروش محاسبه شده است. این بدان معناست که مصرف کننده نهایی برای خرید کالای مذکور باید 1526 تومان بپردازد که 126 تومان آن مالیات بر ارزش افزوده است. در واقع مجموع مبالغی که در این چرخه توسط فروشند ماده خام، تولیدکننده، عمده فروش و خرده فروش به عنوان مالیات بر ارزش افزوده (126=9+9+18+90) پرداخت شده است و از یک حلقه حلقه دیگر منتقل شده است در نهایت توسط مصرف کننده نهایی پرداخت می شود.
نحوه پرداخت مالیات بر ارزش افزوده به ادارات امور مالیاتی به این شکل است که مشمولین در پایان دوره های سه ماهه اقدام به ارائه اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده می کنند. آنها در این زمان مابه التفاوت مالیات بر ارزش افزوده پرداختی در زمان خرید با مالیات بر ارزش افزوده اخذ شده در زمان فروش را به سازمان امور مالیاتی می پردازند. در مثال بالا، تولیدکننده هنگام خرید ماده خام از فروشنده 90 تومان مالیات بر ارزش افزوده به وی پرداخته است و هنگام فروش محصول خود به قیمت 1200 تومان 108 تومان مالیات بر ارزش افزوده را به حلقه بعدی منتقل می کند. وی هنگام مراجعه به سازمان امور مالیاتی فقط مابه التفاوت این دو مالیات (18=90-108) را به اداره امور مالیاتی می پردازد. این بدان معناست که هر کدام از فعالان اقتصادی، مالیات بر ارزش افزوده را از حلقه بعدی خود دریافت و آن را به اداره امور مالیاتی پرداخت می‏کنند و هیچکدام در عمل از جیب خود پولی به عنوان مالیات بر ارزش افزوده پرداخت نمی کنند. اگر در پایان دوره های مالیاتی سه ماهه مشخص شود که مبلغی که یک فعال اقتصادی به سازمان امور مالیاتی پرداخته است بیش از مالیات بر ارزش افزوده ای است که می بایست پرداخت کند، در این صورت وی می تواند در مورد این مبلغ اضافی تقاضای استرداد یا تهاتر کند.
این شیوه محاسبه دارای چند مزیت عمده است. اولا در این فرایند، چرخه اقتصادی که یک کالا می پیماید شفاف می شود. مزیت دوم این است که دریافت این مالیات هیچ بار و فشاری را متوجه تولیدکننده نمی کند چرا که در هر مرحله، فروشنده پس از فروش کالای خود، مالیات بر ارزش افزوده را محاسبه و به قیمت کالا می افزاید و پس از دریافت آن از خریدار بعدی و درج در فاکتور فروش، آن را به اداره امور مالیاتی می‏پردازد و مالیات محاسبه شده در نهایت از مصرف‏کننده نهایی اخذ می شود. این امر نیز به نوبه خود تحقق عدالت مالیاتی را در پی دارد، چرا که مصرف کننده ای که بیشتر مصرف می‏کند مالیات بیشتری می پردازد. از طرف دیگر، از آنجا که کالاهای ضروری و اساسی از این نوع مالیات معاف هستند و مصرف کنندگان بابت مصرف آنها مالیاتی نمی پردازند و فقط بابت کالاهای غیراساسی مالیات می پردازند می توان ادعا کرد دریافت مالیات بر ارزش افزوده نوعی مالیات بر مصرف است و نقش مهمی در تحقق عدالت مالیاتی ایفا می کند.


تاریخ یادداشت: 1396/05/30
کلمات کلیدی: مالیات برارزش افزوده محاسبه 

پرتالهای سازمان امور مالیاتی کشور

اداره کل امور مالیاتی آذربایجان شرقی
اداره کل امور مالیاتی آذربایجان غربی
اداره کل امور مالیاتی اردبیل
اداره کل امور مالیاتی اصفهان
اداره کل امور مالیاتی البرز
اداره کل امور مالیاتی ایلام
اداره کل امور مالیاتی بوشهر
اداره کل امور مالیاتی چهارمحال و بختیاری
اداره کل امور مالیاتی خراسان جنوبی
اداره کل امور مالیاتی خراسان رضوی
اداره کل امور مالیاتی خراسان شمالی
اداره کل امور مالیاتی خوزستان
اداره کل امور مالیاتی زنجان
اداره کل امور مالیاتی سمنان
اداره کل امور مالیاتی سیستان و بلوچستان
اداره کل امور مالیاتی فارس
اداره کل امور مالیاتی قزوین
اداره کل امور مالیاتی قم
اداره کل امور مالیاتی گلستان
اداره کل امور مالیاتی گیلان
اداره کل امور مالیاتی لرستان
اداره کل امور مالیاتی مازندران
اداره کل امور مالیاتی مرکزی
اداره کل امور مالیاتی هرمزگان
اداره کل امور مالیاتی همدان
اداره کل امور مالیاتی کردستان
اداره کل امور مالیاتی کرمان
اداره کل امور مالیاتی کرمانشاه
اداره کل امور مالیاتی کهکیلویه و بویر احمد
اداره کل امور مالیاتی یزد
امور مالیاتی شهر و استان تهران
ایثارگران
بسیج سازمان امور مالیاتی کشور
حراست
خدمات مودیان
دادستانی انتظامی
دفتر آموزش
دفتر پژوهش
دفتر حقوقی
دفتر هیات تشخیص صلاحیت مشاوران رسمی مالیاتی
روابط عمومی سازمان امور مالیاتی کشور
مرکز فناوری اطلاعات
مزایده ها و مناقصه ها
لیست اول پایین صفحات

سامانه عملیات الکترونیکی مودیان مالیاتی
شناسنامه خدمات سازمان امور مالیاتی کشور
سامانه مالیات بر ارزش افزوده
دادستانی انتظامی مالیاتی
دفتر مرکزی حراست
دفتر آموزش
دفتر خدمات مودیان
لیست دوم پایین صفحات

دفتر حقوقی
هیات تشخیص صلاحیت مشاوران رسمی مالیاتی